Scott Anderson - Upadek króla królów - recenzja

Wojna USA z Iranem zdemolowała w tym roku gospodarkę światową i poważnie przyczyniła się do klęski republikanów w amerykańskich wyborach połówkowych. Ten konflikt trwał jednak z różną intensywnością już od 1979 r., czyli od rewolucji, w której władzę zdobyli szyiccy fanatycy ajatollaha Chomeiniego. Obalili szacha Mohameda Rezę Pahlaviego, czyli człowieka, który wyciągnął Iran z nędzy i uczynił go krajem o PKB na głowę zbliżonym do ówczesnej Polski czy Korei Południowej.

Jak to się jednak stało, że Irańczycy obalili wówczas tak wielkiego modernizatora? Odpowiedź na to pytanie stara się znaleźć Scott Anderson w książce „Upadek króla królów”. W bardzo drobiazgowy, ale przystępny sposób stara się pokazać Iran ostatnich lat monarchii oraz pierwszych miesięcy rewolucji islamskiej. Zadaje pytanie: jak to możliwe, że władze USA niemal aż do ostatniego momentu były przekonane o stabilności rządów szacha? Opiera się zarówno na dokumentach, jak i relacjach wielu uczestników tamtych wydarzeń, w tym dawnej małżonki władcy Iranu.

Narracja, którą kreśli jest daleka od propagandowych bajeczek o „krwiożerczym władcy uciskającym lud”. Pahlavi chciał być dla swojego narodu władcą niosącym dobro, postęp i dobrobyt. Problemem było jednak to, że Iran nie był przygotowany społecznie na tak szybką modernizację. Szach w ostatnich latach życia był natomiast osobą straszliwie niedecyzyjną, co da się częściowo usprawiedliwić tym, że przegrywał walkę z rakiem. Rewolucję dało się stłumić, a Chomeiniego zlikwidować (proponował to jako „prezent” dla szacha iracki dyktator Saddam Husajn). Szach czekał jednak na sygnał z Waszyngtonu, aprobujący ostrzejszą rozprawę z wywrotowcami, a administracja amerykańskiego prezydenta Cartera takiego sygnału nie wysyłała, bo uznała, że szach nie potrzebuje w tej kwestii instrukcji. Tymczasem siatki irańskich lewicowców aktywne na Zachodzie przedstawiały wpływowym mediom Chomeiniego jako umiarkowanego i prozachodniego „myśliciela”. Tymczasem ten fanatyk myślał tylko o wprowadzeniu krwawej teokratycznej dyktatury.

Autor nie wchodzi w narracje spiskowe, więc niestety pomija związki Chomeiniego ze służbami specjalnymi z obu stron Żelaznej Kurtyny. Czasem też zbytnio bagatelizuje związki między komunistami a szyickimi fanatykami. W jego narracji zaskakująco dobrze wypada za to Zbigniew Brzeziński (mimo kilku popełnionych błędów), który wcale nie był najgorszy w administracji Cartera. Również Henry Kissinger potrafił prawidłowo zachować się wobec szacha już po rewolucji. Największym bohaterem jest jednak pewien amerykański dyplomata, który potrafił w niewoli nawrzucać pilnującym go ciemniakom z formacji Strażników Rewolucji Islamskiej...

Michael Steinberger - Filozof w Dolinie Krzemowej. Palantir, Alex Karp i państwo nadzoru - recenzja

Alex Karp, prezes firmy Palantir, podczas jednej z wizyt w Kijowie, stwierdził, że bez AI, Ukraina już dawno przegrałaby wojnę z Rosją. Doskonale wiedział, co mówi, gdyż to jego spółka dostarcza siłom zbrojnym, wywiadowczym i policyjnym wielu krajów narzędzi do błyskawicznej analizy danych. Te narzędzia pomagają bardzo skutecznie walczyć z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną. Palantir bywa jednak też ostro krytykowany, choćby za to, że Izrael wykorzystywał jego programy w walkach w Strefie Gazy. Wokół tej spółki powstają też teorie spiskowe, wszak bardzo pomógł jej w rozwoju fundusz należący do CIA, a Peter Thiel, współzałożyciel Palantira wspierał karierę obecnego wiceprezydenta J.D. Vance’a. Książka Michaela Steinbergera „Filozof w Dolinie Krzemowej. Palantir Alex Karp i państwo nadzoru” nie jest jednak książką drążącą teorie spiskowe. To solidna i zarazem wciągająca opowieść o Alexie Karpie, prezesie Palantira. Steinberger miał okazać poznać osobiście Karpa i prześledzić bardzo ciekawą ewolucję jego poglądów. Karp był bowiem przez wiele lat typowym lewicowym liberałem z amerykańskiego Wschodniego Wybrzeża, którego poglądy przesunęły się na prawo po zamachach z 11 września 2001 r. i po ataku Hamasu na Izrael. Obecnie Karp jest dla lewicy wrogiem. Ciekawe jest to, że został prezesem Palantira mimo, że nie miał pojęcia o informatyce. Jest on z wykształcenia bowiem filozofem. Mogło się wydawać, że nie będzie on pasował do dynamicznego start-upu z Doliny Krzemowej, ale jednak Peter Thiel poznał się na jego talencie. Karp jako filozof potrafi bowiem szybko pojmować rzeczy abstrakcyjne oraz bardzo przejrzyście je tłumaczyć klientom. Dobrze sobie on też poradził z kwestiami moralnymi związanym i z działalnością swojej spółki. Zdołał ją również przygotować na drugą kadencję Trumpa i towarzyszący jej „ostrzał medialny”. Palantir stał się jednym z jej beneficjentów (nawet jeśli ostatnie 12 miesięcy było słabe dla kursu jego akcji). Bez wątpienia można go też zaliczyć do grona liderów wykorzystywania sztucznej inteligencji do praktycznych celów. Palantir jest jedną ze spółek kształtujących rewolucję w technologiach wojskowych. Warto więc znać tę spółkę i zapoznać się z niezwykłą historią jej prezesa Alexa Karpa.

Piotr Korczyński - Dzika dywizja. Historia Czerwonych Beretów - recenzja

 

Ta książka jest historią 6 Dywizji Powietrznodesantowej (w III RP przekształconej w brygadę), czyli jednostki stanowiącej elitę "ludowego" Wojska Polskiego. Była to dywizja pod wieloma względami niezwykła. Jej utworzenie było pomysłem przedwojennego oficera - gen. Józefa Kuropieski, który zaangażował do jej tworzenia kilku oficerów 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej generała Sosabowskiego. 6 Dywizja odwoływała się więc do tradycji polskich spadochroniarzy spod Arnhem. Szkolono ją oczywiście do misji desantowych podczas nuklearnego blitzkriegu przeciwko Europie Zachodniej, ale ponoć nie była jakoś szczególnie mocno zindoktrynowana. Jej żołnierze często wdawali się w bójki z milicjantami oraz funkcjonariuszami WSW. Była ona też przystanią dla "niepokornych typów". Autor stara się pokazać w bardzo dobrym świetle dowódców 6 Dywizji - a zwłaszcza generałów Rozłubirskiego i Zdrzałkę. Jeden z rozdziałów jest zapisem rozmowy z generałem Jaroszem, dotyczącym głównie jego służby podczas misji pokojowej na Bliskim Wschodzie. Jest też dużo dygresji narracyjnych. Autor zabiera nas pod Arnhem, Monte Cassino i na Wał Pomorski. Czyta się to wszystko dobrze, choć miejscami narracja o "nie dzieleniu polskiej krwi" brzmi zbyt cukierkowo-moczarowsko. 

Paweł Machcewicz - Narodowy komunizm po polsku. Partyzanci Moczara - recenzja

 

Autor z pewnością miał zupełnie inne zamiary, ale jego książka pokazała Moczara i jego środowisko w zaskakująco dobrym świetle. Okazuje się bowiem, że przywódca frakcji "Partyzantów" był człowiekiem, który w szarych czasach PRL mocno poszerzył przestrzeń wolności. "Co ty piszesz za bzdury, przecież to był zwierzchnik bezpieki!" - obruszy się pewnie wielu czytelników. I w tym właśnie tkwi paradoks. Polacy mogli w tamtych czasach liczyć na poszerzenie zakresu wolności, jedynie na skutek walk wewnętrznych w partii oraz bezpiece. Machcewicz pokazuje Moczara jako człowieka dalekiego od komunistycznej ortodoksji oraz przytacza dokumenty i wspomnienia wyraźnie pokazujące, że moczarowską propagandę "narodowego" komunizmu wielu aparatczyków traktowało jako "rehabilitację reakcji". Wszak ludzie Moczara zaczęli w dobrym świetle pokazywać AK, Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, II RP, a nawet polską tradycję szlachecką. Moczar pozwalał sobie również na antysowieckie sugestie, a przez Moskwę był postrzegany jako zagrożenie. Kreml wyraźnie się obawiał, że stanie się on nowym Ceaucescu lub Tito. Zresztą Moczar, budując swoją partyzancką legendę, wyraźnie wzorował się na jugosłowiańskim marszałku. Mimo braku formalnego wykształcenia, był on człowiekiem bardzo inteligentnym i doskonale wyczuwał emocje społeczne. Do swojego środowiska przyciągnął mnóstwo intelektualistów. Bardzo go cenił choćby Melchior Wańkowicz. Pozytywnie o Moczarze wypowiadali się byli członkowie Komendy Głównej AK i inni zasłużeni patrioci. Nie rozumieli tego jednak dogmatyczni liberałowie z Radia Wolna Europa - cały czas grający na zwycięstwo opcji "puławskiej" i "rewizjonistycznej". Na wizerunku Moczara mocno zaciążył Marzec '68. Jednak wówczas też dobrze się on wczuł w emocje społeczne. Nienawiść do aroganckich partyjnych aparatyczyków , "wiecznych dyrektorów" oraz innych poststalinowskich "intelektualistów" pochodzenia żydowskiego była wówczas bardzo silna - przede wszystkim w partyjnych i esbeckich "dołach", ale też wśród "zwykłych ludzi". Machcewicz w ostatnim rozdziale oczywiście porównuje politykę historyczną moczarowców z polityką rządów z lat 2015-2023 - co jest jednak propagandowym spłyceniem tego problemu. Wszak to Jarosław Kaczyński brał udział w wiecu na UW w marcu 1968 r., a Leszek Balcerowicz zapisywał się do PZPR w czasach moczarowskiego wzmożenia... W książce tej zabrakło również szerszego naświetlenia losów Moczara przed 1956 . - choćby pokazania jego relacji z innymi organizacjami podziemnymi. Ogólnie jednak to świetna publikacja. Jedna z tych opowieści, w których sympatyzujemy z "czarnym charakterem".

Drew Hinshaw, Joe Parkinson - Wymiana. CIA, Rosja Putina i tajne gry wywiadów

 

To naprawdę dobra historia szpiegowska, która wydarzyła się w świecie realnym. Bohaterami tej opowieści są m.in.: handlarz bronią Wiktor But, szpiegowskie małżeństwo nielegałów udających Argentyńczyków w Słowenii oraz kilku obywateli amerykańskich, którzy wpadli w sidła putinowskich służb. Autorzy niezwykle drobiazgowo i barwnie opisali ich losy, a także sam mechanizm wielkiej wymiany "szpiegowskiej" między USA (i ich sojusznikami) a Rosją. Ich książka silny polski wątek w postaci szpiega GRU Pawła Rubcowa - tak ochoczo bronionego przez lewicowo-liberalnych publicystów oraz samozwańczych "ekspertów od bezpieczeństwa". Okazuje się, że Rubcow specjalnie nie krył się ze swoją pracą dla rosyjskich służb. Przesłuchującym go Ukraińcom z SBU otwarcie powiedział: "Urodziłem się w ZSRR, tak jak wy". Nasze służby zostały ostrzeżone przed tym pseudo-Hiszpanem przez wywiad brytyjski. Mieli go na oku również sami Hiszpanie. To nie przeszkadzało oczywiście niektórym samozwańczym "ekspertom" trąbić na całą Europę o "wielkim naruszeniu praw człowieka" w postaci aresztowania "hiszpańskiego dziennikarza". Zabawnie w tej historii wygląda wątek Magdaleny Ch. - dziewczyny Rubcowa. Okazuje się, że ten podrabiany Hiszpan obiecywał jej ślub, choć miał w Barcelonie żonę i dzieci...

Marc Hijink - ASML. Chipy, zimna wojna i najważniejsza maszyna świata - recenzja

 

„Najważniejsze maszyny świata” wytwarza niderlandzka firma ASML. Służą one do produkcji najbardziej zaawansowanych chipów. Produkty ASML rozmiarami przypominają stare lokomotywy, a by przewieźć tworzące je, delikatne części, potrzeba kilku samolotów transportowych. O tym jak są one czułe może świadczyć historia jednego z klientów tej firmy. Maszyna do litografii „drukowała” czipy z drobnymi błędami. Okazało się, że winne było powietrze doprowadzane przez system wentylacyjny. Znajdowało się w nim zbyt dużo cząsteczek metanu. Metan pochodził od krów pasących się na łące obok fabryki. Innym razem do błędów w litografii dochodziło w amerykańskiej fabryce zbudowanej na starym indiańskim cmentarzu. Problem rozwiązał dopiero szaman, który stwierdził, że duchy przyciąga kolor czerwony. Na maszynie ASML postawiono więc małe, kartonowe, czerwone tipi. I już działała perfekcyjnie.

Te i podobne opowieści można przeczytać w bardzo gęstej od faktów książce Marca Hijinka „ASML. Chiny, wojna technologiczna i najważniejsza maszyna świata”. Opowiada on jak mała, niszowa spółka z Holandii stała się jednym z fundamentów współczesnej cywilizacji cyfrowej. Doszło do tego, bo po prostu dużo więksi gracze uznali, że nie opłaca im się zajmować tej niszy rynkowej. ASML wykorzystała to i doprowadziła procesy technologiczne do perfekcji. Hijink pozwala na zajrzeć za kulisy tego sukcesu. Na przykład szeroko rozpisując się nad tym jak inżynierowie z tej spółki głowili się nad tym, jak skoordynować strzały z lasera z opadającymi kroplami cyny. Po tej lekturze możemy zrozumieć dlaczego tak trudno innym skopiować zaawansowaną technologię stworzoną przez firmę z Veldhoven.

Patrick McGee - Apple w Chinach - recenzja

 

„Apple w Chinach” to nie tylko książka opowiadająca o doświadczeniach wielkiego amerykańskiego koncernu w Państwie Środka. To opowieść o tym jak w ostatnich dekadach zmieniał się globalny kapitalizm. Autor przypomina nam sytuację sprzed 30 lat, czyli czasy gdy Apple stał na krawędzi bankructwa. Uratował go powrót Steve’a Jobsa na fotel prezesa i nowe, rewolucyjne produkty. Koncern przeszedł wielką transformację. Przede wszystkim przestał sam produkować, a zaczął zlecać produkcję podwykonawcom takim jak tajwański Foxconn, dysponujący ogromnymi fabrykami w Chinach. W kolejnych latach Apple zbudował w Państwie Środka cały ekosystem dostawców, którzy uczyli się od niego jak wytwarzać najnowocześniejsze podzespoły. To stało się fundamentem rozwoju jego chińskich konkurentów takich jak Huawei. Patrick McGee wskazuje również, że Apple zainwestował w Chinach więcej pieniędzy niż USA w Europę Zachodnią w trakcie Planu Marshalla. Teraz trudno mu się z tych związków wyplątać... Jednocześnie relacje tego koncernu z chińskimi władzami bywały bardzo napięte. McGee barwnie opisuje m.in. to jak chińska mafia zorganizowała masową spekulację iPhonami w ChRL. Wynajmowała ona tysiące ludzi, którzy stali w długich kolejkach pod firmowymi sklepami Apple i kupowali po kilkanaście iPhonów, płacąc za to dokładnie odliczoną gotówką. Czasem dochodziło do zamieszek pod sklepami Apple, które raz zostały brutalnie stłumione przez siły specjalne policji ChRL. Warto tę książkę przeczytać, by przekonać się jak trudno gospodarkom USA i Chin oddzielić się od siebie.